Zwagerman en het causaal verband

Het kostte Zwagerman destijds veel moeite om Ayaan als Zomergast te krijgen. In eerste instantie wilde ze niet, maar “na een mal toeval” stemde ze alsnog in. “Zij en Van Gogh hebben toen in allerijl Submission gemaakt. Ik vraag me vaak af: hoe zou Nederland er voor hebben gestaan als Ayaan geen Zomergast was geweest? Het toeval heeft daarbij zo'n grote rol gespeeld, dat het bijna Mulischeaans is. Als ik bijvoorbeeld niet bij de presentatie van het boek van Max Pam over zijn hersenbloeding Ayaans ex-vriend Herman Philipse was tegengekomen, dus eigenlijk: als Max Pam die hersenbloeding niet was overkomen, was Ayaan geen Zomergast geweest, was Submission niet gemaakt en had Theo van Gogh misschien nog geleefd.” (NRC, interview met Etty, juli 2008)
(…) “Dit is echt de loop der dingen geweest. Het begon met de hersenbloeding van Max Pam, en aan het einde van het traject lag 2 november: de moord op Theo van Gogh. Je hoeft er niet in te geloven, het zijn de feiten.”
Analyse. Het traject ‘begon’ met een hersenbloeding en ‘eindigde’ met een moord. Zwagerman noemt dit de feiten. De feiten zijn dat er een hersenbloeding was en dat er een moord gepleegd is. Zwagerman construeert een causaal verband tussen die feiten en noemt dat verband vervolgens “het zijn de feiten”. Maar dit verband heeft alleen te maken met het gegeven dat Zwagerman dat verband ook wil leggen.
Zwagerman past daarbij overigens ook een immuniseringstrategie toe: ‘misschien’ had Van Gogh nog geloofd. Misschien, maar misschien ook niet.

© 2008 R.G.M. Ritzen