Kuitenbrouwer (J.) en de vertekening van een standpunt

Fleur Jurgens, een filosofe die voor HP/De Tijd schrijft, vindt de foto’s van Soorah Hera maar niks: “een minimaal ideetje met een maximaal schokeffect”. Jan Kuitenbrouwer vindt op zijn beurt die column van Jurgens maar niks. “Een zeldzaam bekrompen stukje…”; “de geborneerdheid is compleet als Jurgens…”; “…een bekrompen burgermansopinie….” zijn enkele kwalificaties die Kuitenbrouwer aan het schrijfsel toekent (HP/De Tijd 11.1.2008). Hij stoort zich onder andere aan de passage waarin Jurgens schrijft: “zelfs ik had deze lamlendige kiekjes kunnen nemen.” Fout, volgens Kuitenbrouwer. Want het gaat om het idee. En dat was zo briljant aan Duchamp die een urinoir ophing. Niet het ophangen zelf, maar het idee om dat attribuut als kunstwerk te introduceren. “De borneerdheid is compleet als Jurgens vervolgens ook de onvermijdelijke belastingbetaler van stal haalt.” Die moet volgens Jurgens zijn zin krijgen en dan krijgen we “één groot RTL”.
Analyse. Jurgens kwalificeerde de foto’s als ‘een minmaal ideetje’. Het tegenargument van Kuitenbrouwer is dat het bij kunst om het idee gaat. Dat is dus helemaal niet strijdig met hetgeen Jurgens vindt. Alleen vindt zij het idee van Soorah Hera veel te mager.
Bovendien vertekent Kuitenbrouwer het standpunt van Duchamp. Deze kunstenaar ageerde met zijn inzending tegen de mimetische opvatting van kunst. Die houdt in dat kunst beter en mooier is, naarmate het kunstwerk het object beter nabootst. Duchamp hing daarom een echte urinoir op. Dat levert de meest perfecte nabootsing op, omdat het ‘kunstwerk’ voor de volle honderd procent op het object lijkt. Het kunstwerk valt volledig samen met het object en is daardoor de meest perfecte nabootsing. Volgens de mimetische kunstopvatting zou deze urinoir dus een perfecte kunstwerk moeten zijn. Met deze actie legde Duchamp op een buitengewoon knappe wijze een zwak punt van die opvatting bloot. Want het ging gewoon om een urinoir die aan de wand hing. (Overigens is het idee van schoonheid allerminst passé. In de normatieve filosofie een plaats ingeruimd voor het schone. Plato deed dat al en ook nu nog verdedigen sommige filosofen die opvatting.)