Mees en de omgekeerde modus tollens

Afbeelding: propositiecalculus van een omgekeerde modus tollens
Volgens Mees (NRC, 8.2.08) heeft “wetenschappelijk onderzoek aangetoond dat naarmate de bonussen voor het topmanagement van een onderneming hoger zijn, de kans groter is dat er binnen die onderneming fraude wordt gepleegd. Als voormalig Ahold-topman Cees van der Hoeven geen aandelenopties had gehad, was er waarschijnlijk geen boekhoudschandaal bij Ahold geweest.”
Analyse. Mees maakt zich schuldig aan een omgekeerde modus tollens: (als a, dan b) en niet–a, dus niet-b. Bonussen voor de top leiden tot fraude en schandalen en het niet geven van bonussen leidt tot het achterwege blijven van fraude en schandalen.
Vergelijk de structuur met haar argumentatie met de volgende redenering: (1). ‘als het regent, worden de straten nat’ en (2). ‘het regent niet’ leiden niet tot de conclusie dat (3). ‘de straten zijn droog’. De straten kunnen nat zijn, omdat er net een sproeiwagen langsreed.
Er is dan sprake van een omgedraaide modus tollens (als a dan b, niet-a: dus niet b). De juiste argumentatie moet zijn: als a dan b, niet-b: dus niet-a.

Zie voor het bewijs middels een propositiecalculus, de afbeelding boven, waarbij voor a geldt dat 'a: bonussen voor topmanagement’ en waarbij voor b geldt dat 'b: fraude & schandalen'.

© 2008 R.G.M. Ritzen