Tonkens en de overhaaste generalisatie

Veel lezers vonden Tonkens' typering van het zwabberende beleid rond kinderopvang als borderline-gedrag vorige week beledigend voor borderliners en soms ook voor Bos, schrijft prof. Tonkens zelf. Zij is uiterst verbaasd over deze kritiek (VK, 7.5.08) “Beledigend? ‘Knettergek’ is een inderdaad een belediging: je diskwalificeert iemand als gespreksgenoot. Maar met een typering als borderliner diskwalificeer ik die persoon niet, ik bekritiseer het beleid. Het is kritiek samengebald in een beeld. Geen kritiek natuurlijk op de borderliner, die het immers niet kan helpen dat hij aan die ziekte lijdt. Maar kritiek op degene die het wel kan helpen, in dit geval een minister." Kortom, zij had niet de persoon Bos op het oog, maar het beleid waar hij voor staat.
Analyse. Ging het hier om een wat ongelukkig geformuleerde metafoor? Tonkens noemde Bos en in zijn kielzog de PvdA geen politici, maar psychiatrische patiënten. “Hun gedrag duidt op het Borderline-syndroom. Borderliners gedragen zich uiterst grillig. Ze zwenken en zwalken. Onvoorspelbaar en onbetrouwbaar zijn ze. Het ene moment omarmen ze iets, het volgende moment werpen ze hetzelfde verre van zich.” Ze speelde in haar column toch echt op de man. Ik zie geen verschil tussen ‘Bos is een psychiatrische patiënt’ en ‘Bos is knettergek’.
Maar laten we nu eens aannemen dat ze met ‘Bos is een psychiatrische patiënt’ het beleid van Bos bedoelde. Als ze echt zijn beleid op het oog had, dan had ze meer voorbeelden moeten geven. Om op basis van één enkele maatregel waarvan de details nog niet bekend zijn, het gehele beleid te karakteriseren met kwalificatie, is een overhaaste generalisatie.
Indien dit weerwoord juist is, dan zou praktisch iedereen die zich schuldig maakt aan een directe persoonlijke aanval, zichzelf kunnen vrijpleiten van deze drogreden, enkel door te stellen dat het niet om de persoon, maar om een achterliggende gedachte ging. Wilders’ ‘Vogelaar is knettergek’ is geen dan belediging van Vogelaar, maar een wat (ongelukkig geformuleerde) kritiek op haar beleid.

© 2008 R.G.M. Ritzen