Van Middelkoop en de ontkenning

Fred Spijkers weigert in 1984 in opdracht van zijn superieuren te liegen over een incident met een ondeugdelijke landmijn, waarbij legerinstructeur Ovaa het leven liet. Spijkers krijgt de opdracht om de weduwe van Ovaa te vertellen dat haar man door eigen schuld is overleden. Spijkers weigert dat, omdat hij weet dat Ovaa geen schuld treft. De mijnen waarmee Ovaa moet werken zijn ondeugdelijk en Defensie weet dat al sinds 1970. Defensie accepteert Spijkers’ weigering niet en uiteindelijk wordt hij ontslagen op grond van een ‘persoonlijkheidstoornis’.
Daarna is Spijkers jarenlang bezig om eerherstel en een schadevergoeding te krijgen. Hij heeft nooit meer een baan gekregen, hij heeft geen pensioen opgebouwd en hij leeft van de bijstand. ‘Slecht en kwaadaardig’ noemde rechtswetenschapper Joep van der Vliet de wijze waarop de staat Spijkers heeft behandeld.
Zo blijkt uit onderzoek dat Defensie het psychiatrisch rapport heeft vervalst. In 1999 noemt de Nationale Ombudsman de houding van Defensie ‘onthutsend’, ‘schrijnend’, en ‘afkeuringswaardig’.
In 2002 is de kamer het zat en eist een regeling. Die komt er dan ook. Zowel de weduwe Ovaa en als klokkenluider Spijkers krijgen ieder een schadevergoeding van 1,6 miljoen euro. Van der Knaap, de toenmalige staatssecretaris, geeft toe dat er sprake is van misleiding.
Minister Van Middelkoop (CU) ontkent juli 2008 dat er problemen zouden zijn (VK, 12.7.08). ‘De zaak is geregeld toen in 2002 een overeenkomst met Fred Spijkers is gesloten’, zegt Van Middelkoop. ‘Mocht hij problemen ondervinden bij de uitvoering, dan kan hij bij Defensie aankloppen.’
De feiten wijzen echter een andere kant op. In mei 2003 blijkt al dat Defensie de afspraken met Spijkers niet nakomt. De beloofde koninklijke onderscheiding is nog niet eens aangevraagd. En van eerherstel of rehabilitatie is geen sprake. Pas later komt er alsnog het lintje. Vervolgens krijgt Spijkers tegen alle afspraken in een belastingaanslag van negen ton over de smartegelduitkering. Uit het onthutsend onderzoek van universitair docent beroepsethiek Joep van Vliet, april 2008, blijkt dat politici en ambtenaren in deze zaak hun bevoegdheden op grote schaal hebben misbruikt en de regels van de rechtsstaat hebben geschonden. Prof. Leo Huberts en prof. Hans van den Heuvel pleiten mei 2008 naar aanleiding van deze zaak voor een parlementair onderzoek (NRC, 21.5.08).
Analyse. Geen problemen dus, beweert Van Middelkoop zeer stellig. De zaak mag dan wel in 2002 geregeld zijn, maar dat is dan alleen op papier het geval. De zaak die in het jaar van Orwel begon, is in 2008 nog steeds niet naar behoren geregeld. Dat lijkt me dus wel degelijk een probleem. De Kamer eist niet voor niets een bemiddelaar.

© 2008 R.G.M. Ritzen