Achterhuis en de ontkenning van het antecedens

Hans Achterhuis, emeritus hoogleraar filosofie, vraagt zich af hoe ver je met buitenparlementaire acties mag gaan (VK, 2.9.08). Hij gaat daarbij ook in op de acties van Duyvendak. In een aantal interviews blijkt de ex-politicus de inbraak en andere illegale en gewelddadige acties uit de jaren tachtig van de vorige eeuw vooral te betreuren omdat ze het grote publiek van de milieubeweging vervreemd zouden hebben. “Hij beschouwt deze acties nu ineens als ‘contraproductief’ en ‘ineffectief’. ‘Acties zoals ik ze heb uitgevoerd -- isoleren je van een groot deel van de bevolking. Uiteindelijk word je als beweging altijd kleiner.’ De gevaarlijke implicatie van deze puur instrumentele visie is volgens Achterhuis dat wanneer gewelddadige acties in bepaalde omstandigheden wel op een goed onthaal van de massa's mogen rekenen, Duyvendak ze kennelijk zonder problemen weer als succesvol zou hebben beschreven. “Nergens klinkt in zijn eerste uitspraken de idee door dat gewelddadige acties ook op morele en politieke gronden beoordeeld en veroordeeld zouden kunnen worden.”
Analyse. De implicatie, zoals Achterhuis die verwoordt, volgt logisch gezien niet uit hetgeen Duyvendak schreef. Achterhuis’ redenering is als volgt:
(1). Als de acties niet succesvol zijn, dan betreurt Duyvendak die acties.
(2). De acties zijn wel succesvol. (…stel dat dit het geval is….)
(3). Conclusie: dan betreurt Duyvendak die acties niet (…dat is dan de gevaarlijke implicatie…).
Uit de ontkenning van het antecedens (...als de acties niet succesvol zijn…), wordt ten onrechte de ontkenning van het consequens (…dan betreurt Duyvendak die acties…) afgeleid.
De correcte redeneervorm is: (((als a dan b) en niet-b) dan niet-a). Deze redeneervorm noemen we de modus tollens. De incorrecte redeneervorm is: (((als a dan b) en niet-a) dan niet-b). Dat deze redeneervorm onjuist is, valt makkelijk in te zien. Als het regent, dan zijn de straten nat. Het regent niet. Dus de straten zijn niet nat. Tegenwerping: er kan ook net zo goed een sproeiwagen voorbij gekomen zijn.

© 2008 R.G.M. Ritzen