Hugenholtz en de inconsistentie (?)

Mag je downloaden van internet, zonder voor het gedownloade product te betalen? Hugenholtz, hoogleraar auteursrecht, gaf in Ars Aequi (augustus, 2008) tekst en uitleg. “Ja” en “nee” was het antwoord. Maakt Hugenholtz zich schuldig aan een contradictie?
Analyse. Het antwoord is ‘nee’. Downloaden voor eigen gebruik is toegestaan. Uploaden, het doorsturen van een gedownloade kopie aan een ander is verboden. Het punt is dat een aantal file-sharingprogramma’s gebruikers ervan dwingen tot downloaden en uploaden tegelijkertijd. “In zoverre is downloaden toch illegaal”, concludeert Hugenholtz terecht. Een voorbeeld van zo'n download/upload-programma is Limewire.
Terzijde. Uit onderzoek blijkt dat veel mensen geen enkele moeite hebben om tegelijkertijd te geloven dat elk kind twee mensen als ouders heeft, maar ook dat mensen afstammen van apen. In de colleges logica die ik vroeger (overigens met plezier) heb gevolgd, werd dit onderzoek steevast aangehaald als voorbeeld van menselijke stupiditeit. Logische tegenspraken zijn nu eenmaal uit den boze.
De vraag is of we echt op een Mr. Spock-achtige wijze streng moeten zijn over deze tegenspraken, maar zonder daarbij de logica zelf overboord te gooien. Dat laatste, de logica overboord, is in toenemende mate een populaire zet om alles om zeep te helpen wat ook maar enigszins op een discussie lijkt. Natuurlijk mag je niet tegelijkertijd aannemen dat ‘de Dom van Utrecht 75 meter hoog is’ en dat ‘de Dom van Utrecht niet 75 meter hoog is’.
Maar niet alle inconsistenties zijn van dit kaliber. De Britse filosoof Nicholas Rescher vraagt zich in zijn boek ‘Rationality’ (Oxford, 1988) af wat er tegen is om op bepaalde gronden aan te nemen dat ‘X’ het geval is, terwijl er op grond van andere redenen ook iets voor het tegendeel te zeggen is. Er zijn bijvoorbeeld goede argumenten om te zeggen dat het goed gaat met het milieu. Maar er zijn ook goede (andere) argumenten om te beweren dat het slecht gaat met het milieu. Het tolereren van dit soort inconsistenties is zeker niet bizar of ver gezocht.
Rescher maakt een onderscheid tussen zekere en plausibele beweringen te maken. Onder de eerste categorie vallen alle uitspraken waarvan we met absolute zekerheid kunnen zeggen dat ze zeker waar zijn. Maar het gros van de beweringen die we doen, valt onder de categorie plausibele beweringen. Dit zijn beweringen die voor ons een zekere plausibiliteit hebben. Bijvoorbeeld over de stand van zaken in het milieu. We vinden de uitspraken redelijk zeker, maar we zijn niet echt overtuigd van de waarheid van die beweringen. Er is wat voor, maar ook wat tegen te zeggen. Juist binnen deze categorie komen inconsistenties voor. Ze zijn weliswaar niet wenselijk, maar van de andere kant ook niet desastreus.
De vraag is alleen waarom we die inconsistenties op de koop toe moeten nemen? Moeten we niet met alle macht deze inconsistenties wegwerken. Stel dat iemand uitsluitend zijn beslissingen wil baseren op zekere uitspraken. Alle inconsistente informatie wordt er zorgvuldig gefilterd. Wellicht houdt zo iemand heel veel plausibele beweringen buiten zijn afweging, maar het is nog maar de vraag of daardoor de beslissing zoveel beter wordt. Een hoop onzekere informatie wordt buiten de deur gehouden.