Van der List en de simplificatie (5/2)

Vaticaanstad

“Veel te veel ophef om een ondiplomatieke paus”, vindt Van der List. Hij schrijft dat in zijn column voor Elsevier. De paus heeft onlangs een aantal bisschoppen gezuiverd en één van hen, de Brit Richard Williamson, meent dat de nazi’s slechts een handjevol Joden hebben vermoord.
Maar, zo gaat Van der List verder, praktisch iedereen in de katholieke kerk verwerpt de ontkenning van de Holocaust door de Britse bisschop. “De rehabilitatie van Richard Williamson door paus Benedictus XVI is nogal onhandig”, maar meer dan dat is het volgens Van der List niet.
Dat Jean-Pierre Wils naar aanleiding van dit voorval de kerk verlaat, maakt evenmin indruk op Van der List. “Dat moet even schrikken zijn voor het Vaticaan. Ook al heeft zelfs in Nederland bijna niemand van de goede man gehoord. Nu staat hij zomaar op Teletekst en de voorpagina van de Volkskrant en beleeft hij zijn 15 minuten roem. De reden? De hoogleraar theologische ethiek in Nijmegen is tot de ontdekking gekomen dat de katholieke kerk liberaal noch democratisch noch modern is.”
Bij het motief van Wils zet Van der List vraagtekens. “De al decennia door een roomse universiteit betaalde Wils is blijkbaar vrij traag van begrip. Want het Vaticaan pretendeert allesbehalve liberaal, democratisch en modern te zijn.” De aanleiding voor het vertrek noemt Van der List “nogal gezocht”.
Williamson is hooguit een bedrijfsongeval. Iedereen in de katholieke kerk heeft al luidruchtig afstand genomen van de ideeën van Williamson. Bovendien ontkent het Vaticaan de Holocaust niet en is evenmin antisemitisch.
Analyse. In de Volkskrant staat dat Wils al langer worstelde met de standpunten van het Vaticaan. “Het begon al te knagen toen eind jaren zeventig mijn theologiedocent zijn mandaat moest inleveren.” De reïntegratie van wat de Pius-X-beweging, die Wils een anti-democratische en fascistoïde groepering noemt, was voor hem de druppel die de emmer deed overlopen. De kerk is in zijn ogen steeds orthodoxer en anti-liberaler geworden. Van der List stelt het echter dat Wils ineens tot deze ontdekking gekomen is. Kortom, een vertekening van Wils’ standpunt.
“Wils is blijkbaar vrij traag van begrip. Want het Vaticaan pretendeert allesbehalve liberaal, democratisch en modern te zijn.” En Williams zou niet meer dan een bedrijfsongeval zijn. Wils wijst echter nadrukkelijk op een ontwikkeling, waardoor antisemitische geluiden in de kerk steeds meer ruimte krijgen. Drie Duitse hoogleraren theologie noemden de handreiking richting Williams zelfs een “keerpunt in de geschiedenis”, namelijk het eindpunt van het tweede Vaticaanse concilie (1962-1965). Ook de historicus Michael Wolffsohn ziet die omslag. Theoloog Hans Küng noemde deze paus de Bush van de katholieke kerk. De Hamburgse aartsbisschop Thissen, de Weense aartsbisschop Schönborn en bisschop Fürst uitten afgelopen week forse kritiek op de koers van het Vaticaan.
Kortom, volgens Wils e.a. is Williams géén bedrijfsongeval. Anders dan Van der List voorstelt, ging het Wils dus niet alleen om de rehabilitatie van Williams, maar om een bredere, door hem niet wenselijk geachte, ontwikkeling. Van der List simplificeert het standpunt van Wils.
“Ook al heeft zelfs in Nederland bijna niemand van de goede man gehoord” is de volgende drogreden. Of iemand van Wils, overigens een respectabel hoogleraar, gehoord heeft, is volstrekt irrelevant. Nationale bekendheid is volstrekt irrelevant voor deze discussie.