De paus, condooms en zijn (on)gelijk (1/4)

De stelling van de paus dat condooms niet effectief zouden zijn in de strijd tegen aids, is onjuist. Volgens Dirk Pyck, directeur van Sensoa (het Vlaams service- en expertisecentrum voor seksuele gezondheid en hiv), wordt in een artikel in The Lancet diezelfde stelling ontkracht met wetenschappelijk bewijs (DS, 31.3.09).
“Er is terecht heel wat verontwaardiging ontstaan rond de uitspraak van Paus Benedictus XVI dat het gebruik van condooms de hiv/aidstragedie niet tegenhoudt, ja zelfs nog verergert! Echt verbazingwekkend is die uitspraak nu ook weer niet, gezien Benedictus enkel de woorden van zijn voorganger Johannes-Paulus II herhaalt. Die liet ook al niets onverlet in de strijd tegen het condoom: het Vaticaan publiceerde zelfs pseudo-wetenschappelijke studies die moesten aantonen dat het hiv-virus door de latexwand van het condoom heen kon dringen, en bijgevolg helemaal geen bescherming tegen hiv zou bieden. Klinkklare nonsens”, aldus Pyck.
De uitspraak van Benedictus XVI tegen het gebruik van condooms is volgens hem dan ook veeleer een symptoom van een veel “dieperliggende negatie van seksualiteit, die obsessionele vormen aanneemt”.
Tegelijkertijd verscheen er in het NRC (31.3.09) over deze kwestie een stuk van Edward C. Green. Hij is medisch antropoloog en verbonden aan de Harvard School of Public Health.
“Toen paus Benedictus XVI deze maand beweerde dat condoomgebruik niet helpt tegen de verspreiding van hiv en aids in Afrika en het misschien nog wel erger maakt, veroorzaakte dat een storm van protest. Maar de paus heeft het bewijs aan zijn kant”, aldus Green.
“In 2003 deden Norman Hearst en Sanny Chen van de Universiteit van Californië onderzoek naar de doelmatigheid van condooms voor het aidsprogramma van de Verenigde Naties (UNAIDS). Zij vonden geen bewijs dat condooms in Afrika helpen als primaire maatregel voor hiv-preventie. UNAIDS nam stilzwijgend afstand van de studie. (Uiteindelijk wisten de auteurs hun bevindingen te publiceren in het kwartaalschrift Studies in Family Planning.) “
Sindsdien hebben artikelen in andere vaktijdschriften, zoals Science, The Lancet en British Medical Journal, volgens Green bevestigd dat condooms niet hebben geholpen ter bestrijding van epidemieën die, zoals in Afrika, hele bevolkingen treffen.
“In een artikel in Science uit 2008, ‘Evaluatie van hiv-preventie’, kwamen tien aidsexperts tot de conclusie dat ‘consequent condoomgebruik een onvoldoende hoog niveau heeft bereikt, ook na een jarenlange grootschalige en vaak agressieve campagne, om te leiden tot een meetbare vertraging van nieuwe infecties in de epidemieën van het Afrika ten zuiden van de Sahara’.”
Wat volgens Green in Afrika wel heeft geholpen zijn strategieën die gericht waren op wederzijds trouwe monogamie of in elk geval een vermindering van het aantal partners, met name gelijktijdige. ‘Gesloten’ of trouwe polygamie kan ook werken.
Analyse. Als Green gelijk heeft, dan vallen de beschuldigingen van Pyck aan het adres van de paus (pseudo-wetenschappelijke studies; klinkklare nonsens; obsessionele negatie van seksualiteit) onder de noemer ‘persoonlijk aanval’.
Punt is wel dat Green The Lancet aanhaalt. In de Editorial van dat tijdschrift (28.3.09) kunnen we echter het volgende lezen: “The Catholic Church's ethical opposition to birth control and support of marital fidelity and abstinence in HIV prevention is well known. But, by saying that condoms exacerbate the problem of HIV/AIDS, the Pope has publicly distorted scientific evidence to promote Catholic doctrine on this issue.
(…) Amidst the fury, even the Vatican tried to alter the pontiff's wording. On the Holy See's website, the Vatican's head of media, Father Federico Lombari, quoted the Pope as having said that there was a “risk that condoms…might increase the problem”.
Whether the Pope's error was due to ignorance or a deliberate attempt to manipulate science to support Catholic ideology is unclear. But the comment still stands and the Vatican's attempts to tweak the Pope's words, further tampering with the truth, is not the way forward. When any influential person, be it a religious or political leader, makes a false scientific statement that could be devastating to the health of millions of people, they should retract or correct the public record.”
De claim dat de paus het gelijk op zijn kant heeft, waarbij een beroep op The Lancet gedaan wordt, is op z’n minst dubieus. In het redactionele commentaar van dat tijdschrift wordt van de bewering van de paus gehakt gemaakt. Daarmee heeft Green weliswaar nog niet ongelijk, maar zijn betoog is op zijn minst wat eenzijdig.