Hirsch Ballin als controlfreak (27/6)

Vandaag bladerde ik door VN en op pagina 12 stuitte ik op een staaltje flauwe retoriek. Vandaag dus eens iets anders.

“Dat Ernst Hirsch Ballin een control freak is van de hoogste orde, dat wist ik ook niet”, schrijft Thijs Niemantsverdriet in VN (27.6.09). “Toch is er maar één conclusie mogelijk als je een document bekijkt, waar Vrij Nederland de hand op wist te leggen.”
Het klinkt allemaal veelbelovend, maar het blijkt uiteindelijk enkel om een interne ‘schrijfwijzer’ te gaan. Die bevat tips voor ambtenaren van het Ministerie van Justitie die regelmatig stukken schrijven voor de minister.
Kortom, een paar tips om spelfouten te vermijden. Maar Niemantsverdriet ziet er iets heel anders in “Vijf pagina’s lang voorziet hij (Hirsch Ballin, RR.) zijn ondergeschikten van schrijftips die zó gedetailleerd zijn dat het hilarisch wordt.”
Wat zijn dan die hilarische voorbeelden? Er is een afspraak met TNT om bij adressering hoofdletters te gebruiken. Hilarisch?
Verder bestaat het document uit een aantal veel voorkomende fouten, zoals D 66. Dat moet D66 zijn. Dat lijkt me niet meer dan normaal, want zo moet je het ook schrijven. Niemantsverdriet maakt daar de volgende karikatuur van: “de minister wil dat zijn politieke tegenstanders met respect worden behandeld”.
Nog een paar – kennelijk - hilarische voorbeelden: het moet niet ‘Tweede kamerlid’ zijn, maar ‘Tweede Kamerlid’. Het is niet ‘commissie Van Traa’, maar ‘commissie-Van Traa’. Het is niet ‘tot stand komen’, maar ‘totstandkomen’. Op deze wijze kan men elke correctie van een spelfout af doen als ‘hilarisch’.
“Sommige correcties zijn zó subtiel dat je eerst drie keer moet lezen om het verschil te vinden. Bijvoorbeeld: ‘”Zodat bezien kan worden op welke punten” moet zijn: zodat kan worden bezien op welke punten.’ ” Dat staat onder het kopje ‘werkwoordvolgorde’, maar kennelijk is te ingewikkeld voor Niemantsverdriet.
Het is gewoon correct Nederlands om ‘kan worden bezien’ te schrijven. Als er dan toch iets hilarisch kan worden genoemd, dan is het de oorsprong van die regel. Sinds de middeleeuwen bestaan zinnen als ‘genoemd worden’ en ‘worden genoemd’ naast elkaar. De ‘officiële’ grammatica die in de loop van de eeuwen is ontwikkeld, is gericht op het uitroeien van variatie. Ook in het geval van de woordvolorde moest dus een keuze worden gemaakt. De volgorde ‘genoemd worden’ werd door de taalpuristen onjuist geacht, omdat dit een volgorde is die in het Duits voorkomt. De puristen wilden een eigen grammatica en alleen daarom is ‘worden genoemd’ de juiste volgorde. De 'eigenheid' zit dus gewoon in het afzetten tegen het Duits en is dan ook niet meer dan een 'omgekeerd afleiden'. Kortom, niets eigens. Voor alle duidelijkheid, de Duitse volgorde is overigens niet echt fout.