Ritsema en de onjuiste vergelijking (26/9)

"De telkens weer oplaaiende collectieve woede over bankiers en bonussen bevalt me niet helemaal", aldus columniste Beatrijs Ritsema (Trouw, 26.9.09). "Deze rechtschapen boosheid over het egoïsme van bonusopstrijkende bankiers reduceert de kredietcrisis tot een simpel scenario van schurken en slachtoffers, terwijl het veel ingewikkelder ligt. Er was sprake van een systeem met absurde, zij het legale geld-uitleenconstructies waarbij niet alleen topmannen enorme revenuen vergaarden, maar ook iedereen die lager zat in deze hiërarchie er garen bij spon. Ook de starter op de woningmarkt met een scharminkelig salarisje zei ’ja’ tegen easy money."
In haar stuk haalt ze ook de fotografe Annie Leibovitz, die na haar vijftigste via ingewikkelde medische ingrepen nog drie kinderen kreeg. "Je kan met haar beroemdheid, haar patserige verbouwing in New York, haar miljoeneninkomen en miljoenenschuld zien als een toonbeeld van decadent egocentrisme, maar zij heeft zichzelf te gronde gericht doordat ze niet met geld kan omgaan. Uit haar werdegang spreekt alleen een ongelooflijke stupiditeit."
"Vergelijk Leibovitz met Microsoftbaas Bill Gates: vele malen rijker dan zij, maar zijn financiële zaakjes netjes op orde en tegelijk nummer 1 op de lijst van particulier filantropen. Niemand geeft zoveel geld weg aan goede doelen als Bill Gates. Wat niet wegneemt dat hij nog steeds onmetelijk rijk is. Is dat laatste iets verwijtbaars? Schrijft de ethiek voor dat hij alles weggeeft tot hij alleen nog maar een rijtjeshuis in een betere wijk kan bewonen? Nee, hij mag zelf beslissen hoe hij zijn zelf verdiende geld besteedt."
Analyse. Valt Ritsema niet een standpunt aan dat bijna niemand verkondigt (een stroman dus)? Is en was er veel commotie over de rijkdom en/of het uitgavenpatroon van Gates en Leibovitz? De commotie om de bonussen van de bankiers barstte pas in alle hevigheid los toen bleek dat de belastingbetaler de komende jaren fors moet inleveren omdat de overheid miljarden heeft uitgegeven om de banken overeind te houden. De commotie steeg nog meer toen bleek dat de bankiers nagenoeg op dezelfde voet verder gingen met het uitkeren van exorbitante bonussen, nadat ze miljardensubsidies van de overheid hadden geïncasseerd. Dat lag in 1997 toch echt anders, toen Kok de verrijkingscultuur onder bankiers aan de orde stelde. (Maar goed, ook mijn perceptie kan onjuist zijn. )
Bovendien maakt Ritsema zich schuldig aan een onjuiste vergelijking. Het verschil met de bankiers enerzijds en Gates/Leibovitz anderzijds, is dat de laatste hun vermogen vergaarden met deugdelijke of mooie producten. De bankiers daarentegen vergaarden hun bonussen met producten die volstrekt ondeugdelijk waren en die ze – in het meest gunstigste geval – niet begrepen. Die twee kun je niet op één lijn zetten.
Ondanks die mooie producten werd de onderneming van Gates, Microsoft, door de EU beboet vanwege haar werkwijze. Het Amerikaanse softwarebedrijf heeft sinds 2004 drie boetes van Brussel gekregen, met een totale waarde van euro 1,68 mrd. Microsoft moest van Brussel en van Kroes in het bijzonder, tegen redelijke voorwaarden technische informatie vrijgeven zodat andere bedrijven software voor servers konden ontwikkelen die werkt met Windows, het pc-besturingssysteem van Microsoft. Een kwestie van mededinging dus. De bankiers wordt en werd geen strobreed in de weg gelegd.
Ook Leibovitz werd hard afgerekend. Die kon verbouwen wat ze wilde, maar toen zij de rekeningen niet meer kon betalen, had zij een financieel probleem.