Over alfa's & beta's (29/11)

De Vlaamse wiskundige en filosoof Jean Paul van Bendegem, hoogleraar wetenschapsfilosofie (VUB) werd in Trouw (20.11.09) geïnterviewd door Peter Henk Steenhuis in verband met het verschijnen van een essay ‘Hamlet en entropie’. Een klein fragment uit een mooi gesprek met deze intelligente denker.

“Als het gaat om mensen op te voeden, durf ik stellen dat de mens-, cultuur- en maatschappijwetenschappen voorop moeten staan en niet de 'exacte' wetenschappen."
“Een belangrijk kenmerk van de ‘humane’ wetenschappen is dat zij ervan uitgaan dat er altijd meerdere theorieën naast elkaar bestaan, die met elkaar in discussie gaan. Zonder het belang van logica en wiskunde te verwaarlozen, laat staan te negeren, moet er ook in de opvoeding ruimte worden gemaakt voor het leren argumenteren, het leren discussiëren, het leren omgaan met verschillende, elkaar tegensprekende meningen, het leren bereiken van een compromis of een andere eindtoestand tot en met het leren van manieren van presenteren, zeg maar retoriek.”
“Mijn studenten in het eerste jaar op de universiteit zijn nauwelijks in staat om een argumentatie te analyseren. Dat verwijt ik ze niet, ik stel vast dat ze het simpelweg nooit hebben geleerd. Ze nemen meteen een positie in, één van de twee heeft gelijk en de ander begrijpt er niets van. Vraag dan wat de argumenten zijn en het wordt heel vaak stil.”
“Het ideaal van een hogere opvoeding in de Middeleeuwen werd vaak uitgedrukt door middel van het zogeheten trivium en quadrivium. Het eerste pakket omvatte logica (of dialectica), grammatica en retoriek, en het tweede pakket rekenkunde, meetkunde, muziek en astronomie. Wat er mij in de loop van onze westerse geschiedenis lijkt gebeurd te zijn, is dat het volle gewicht is komen te liggen op het quadrivium, terwijl het trivium voor een groot deel uit het zicht verdwenen is.”
“Dat betreur ik. De aandacht voor het argumenteren en discussiëren, de aandacht voor de waarde van een argument, de talrijke wijzen en manieren waarop een discussie gevoerd kan worden, zijn essentiële ingrediënten in een samenleving die pretendeert door overleg tot beslissingen te komen die worden gedragen door een meerderheid - met andere woorden, waarin een meerderheid zich kan herkennen. Zo krijgen we mondige burgers, burgers met een sociaal alert bewustzijn, die zich niet tot een van de twee culturen laten veroordelen, en zich niet in een kloof laten duwen.”

In 1959 verscheen het essay ‘The Two Cultures’ van C.P. Snow. In dat essay stond de scheiding tussen alfa- en betawetenschappen centraal. “Waarom ben je een cultuurbarbaar als je Shakespeare niet kent, maar is het perfect aanvaardbaar om niets te weten over de wetten van de fysica?” Van Bendegem beschrijft hoe deze scheiding er een halve eeuw later uitziet. Volgens hem is er niet veel veranderd. “De relaties tussen de wetenschappers onderling, alfa, beta of gamma, het maakt niet uit, zijn nog steeds belabberd, maar ook de relatie met de zogenaamde ‘leek’ is helemaal vertroebeld en aan een grondige herziening toe.”
Absolute aanrader over de kloof!

Jean Paul Van Bendegem, Hamlet en Entropie. De twee culturen, een halve eeuw later. Een pamflettair essay. VUBpress, Brussel. 15 euro.
.
Morgen zal ik ingaan op gamma-ongeletterdheid. Van Bendegem figureerde eerder op deze webstek: zie hier. Een interview op de radio met Van Bendegem vindt u hier.