Elsevier over journalistieke onafhankelijkheid (8.6.10)

Was de publicatie van het Nyferonderzoek met de onjuiste gegevens, enkele dagen voor de verkiezingen, inderdaad bedoeld om de PvdA van Job Cohen nog even 'een kontje' te geven? Volgens Wynia heeft de Volkskrant de schijn wel beetje tegen. “Het is niet voor het eerst dat de Volkskrant vlak voor de verkiezingen nog even met een publicatie komt die uitgelegd zou kunnen worden als journalistieke steun voor een zekere partij. In 2002 kreeg PvdA-premier Wim Kok daags voor de verkiezingen nog even de vloer, om te waarschuwen voor Pim Fortuyn. In 2006 werd kort voor de verkiezingen nog even 'onthuld' dat Nederlandse militairen in Irak 'gemarteld' zouden hebben, waardoor vooral VVD-minister Henk Kamp in een lastig parket belandde. (…) Met thematische campagnejournalistiek hoeft niet zo gek veel mis te zijn, maar met journalistiek die kort voor de verkiezingen de schijn van partijpolitieke banden - of althans van partijpolitieke voorkeuren - kan verraden ligt dat al anders."
.
Partijpolitieke voorkeuren... Een tijdje geleden schreef ik voor Sargasso een recensie van een nummer van Elsevier, dat in die week (22 augustus 2009) verscheen. Mijn bevindingen:

Eigenlijk ging het bij het omslagartikel al meteen mis. De jeugd is rechts en Elsevier deelt via de titel dan ook meteen een complimentje uit: ‘zo jong en toch al zo verstandig’. De jongeren stemmen eerder rechts dan links. De cijfers kwamen van het CBS, dus het moest wel waar zijn.Maar wie die cijfers bestudeert, kan alleen maar concluderen dat jongeren veel meer links dan rechts kiezen. Elsevier haalde dan ook een trucje uit. Het CDA werd als rechtse partij gelabeld en samen met de VVD en de PVV trok rechts 34 procent bij de verkiezingen. Dat was maar liefst twee procent meer stemmen dan de PvdA, GroenLinks en de SP. Die kwamen samen niet hoger dan 32 procent. Maar links (PvdA, SP en GL) scoorde onder de jongeren met 32% veel en veel beter dan rechts (VVD en PVV), dat slechts 17% bij elkaar sprokkelde. De PvdA was op 2 procent na even groot als de VVD en PVV bij elkaar. Maar die conclusie paste niet echt bij de blijde boodschap.De PVV is populair onder jongeren, beweerde Elsevier. Vreemd, want de cijfers waarmee Elsevier zwaaide, lieten iets heel anders zien. Jongeren stemden op het CDA (17%), op de PvdA (15%), op de VVD (11%) en op de SP (12%). De PVV deed het met 6% maar net iets beter dan GroenLinks.
Het nummer leek meer op een partijblad van rechts dan op een onafhankelijk blad. Zo konden we lezen dat Mark Rutte een stijger is; dat de Haagse VVD opriep tot actie tegen hinderlijk poepende meeuwen; dat Wilders een spilfiguur is; dat Joost Eerdmans de herdenkingsdag heeft uitgevonden; dat Paul Steenbergen, het rechtse geluid van de TROS, was overleden; dat Verdonks partij aan de raadsverkiezingen in Rotterdam zou gaan deelnemen; en niet te vergeten dat het huwelijk van ene Karin van Boetzelaer (VVD) met ene David van den Burg (VVD) in Duitsland is voltrokken. Wie? Nooit van gehoord. Hij schijnt iets te doen bij een adviesbureau; zij doet iets op het ministerie van Binnenlandse Zaken en samen doen ze iets bij de VVD. En nu dus ook met elkaar. Ik ken ze niet, maar het scheen wereldnieuws te zijn.
Zelfs het ontslag van Tariq Ramadan bleek nu op de een of andere wijze een wapenfeit van de VVD te zijn. De andere partijen werden in elk geval niet genoemd. Eerst de versie van Elsevier. Ramadan bleek te werken voor het door de Iraanse overheid gefinancierde PressTV; hij kreeg voor zijn adviezen maar liefst 420.000 euro; hij deed discriminerende uitspraken over vrouwen en homoseksuelen. “Na verhitte discussies in de raad mocht hij toen aanblijven. De VVD stapte daarop uit het gemeentebestuur”.
Tot zover Elsevier. En dan nu even de feiten. De VVD stapte een paar maanden geleden na het besluit om Ramadan te handhaven niet uit het gemeentebestuur, maar deed dat pas een week later. “Voortschrijdend inzicht” was de verklaring, maar boze tongen beweren dat er uit de partij druk op bestuurders werd uitgeoefend om alsnog op te stappen. Maar los daarvan vroegen ook de SP en de PVV om het omslag. Het CDA ging snel om en de wethouder van GroenLinks trok uiteindelijk de stekker eruit. Zij waren de hoofdrolspelers in deze klucht, maar alleen de bemoeienis van de VVD, pakweg vijf maanden geleden, was vermeldenswaardig nieuws.
Meer klein ‘rechts’ nieuws: president Sarkozy blijkt zich onder invloed van Bruni te ontwikkelen van ‘blingblingpresident’ tot cultuurliefhebber. Zijn inspiratiebronnen zijn Zola, Stendhal en …Sartre. Dat laatste had in de gelederen van Elsevier toch op z’n minst tot een fronsje moeten leiden. Sartre werd in 2000 fel bekritiseerd door de rechtse Figaro-redacteur Jean Sévillia in zijn ‘Le Terrorisme Intellectuel’. Sartre verdedigde tegen beter weten in het Sovjetsysteem. Hoe serieus die inspiratie voor de rechtse politicus is, lijkt me een aardige journalistieke kwestie. Maar kennelijk niet voor Elsevier.
Het tweede thema is het Grote Gevaar dat ‘Islam’ heet. Van de zeven binnenlandse berichtjes (‘de week Nederland’) gingen er twee over de islam. Daarnaast een uitgebreid artikel over de machtsstrijd tussen de religieuze leiders in Iran en over zakkenvullende asielzoekers in Denemarken. Als je het artikel leest, blijkt het overigens om vier personen te gaan. Wiersma opent in een aanverwant artikel de Nederlandse beerput: een man in Kirkuk zou via de gemeente Arnhem een uitkering ontvangen. Zou? Zou? Dus het is nog maar de vraag. “De gemeente Arnhem kan dat niet bevestigen.” Elsevier dus ook niet, maar het leverde toch weer een berichtje op.
In de categorie ‘kleine wereldnieuwtjes’ konden we lezen dat de Franse staatssecretaris voor Stedelijk Beleid, Fadela Amara, zich hard heeft uitgesproken voor een algeheel verbod op de burqa. “Zo’n verbod helpt volgens Amara tegen de verspreiding van de ‘kanker van de radicale islam’.” Het betrof een interview in de Financial Times van 14 augustus 2009. Maar wie het oorspronkelijk stuk leest, valt op dat Elsevier zeer tendentieus citeert. In de Times staat namelijk nog iets meer: “France was a beacon for an enlightened Islam at ease with modernity, so it was necessary to fight the ‘gangrene, the cancer of radical Islam which completely distorts the message of Islam’, she said.” In Frankrijk bestond ooit een verlichte islam die goed te verenigen is met de moderniteit. En dat is nu weer net niet de boodschap die Elsevier wil verkondigen. En was het eigenlijk wel écht nieuws? Op 19 juni van dit jaar sprak Amara zich ook al uit voor een volledig verbod op het dragen van een burqa. Opgewarmde hap dus.
Het derde thema is de Grote Boze Marokkaan. De conservatief Bart Jan Spruyt wist te vertellen dat er een burgeroorlog dreigt, omdat de Nederlandse burger de terreur van allochtonen zat is. De term ‘complot’ viel nog net niet, er mag niet over worden gepraat, zo weet Spruyt uit een betrouwbare bron (één politieman). Op dezelfde pagina lazen we dat Nederland overspoeld wordt met kansarme niet-westerse immigranten.
Dat item raasde als een ongeleid projectiel door het hele nummer. Ik kwam het niet alleen tegen in het artikel over de kansarme immigranten, maar ook in het commentaar van Joustra. Zelfs in het artikel over de rechtse jeugd plopte het item ineens op. En wie dat allemaal was ontgaan, kreeg nog een vierde herkansing: ook Wynia refereerde eraan.
Allochtonen maken volgens Elsevier een zooitje van het Nederlandse milieu. Aanleiding voor dat artikel was een ongehoorde praktijk waarmee de moslims Nederland verzieken: ze voeren brood aan eendjes! Gelukkig is er een doortastende CDA-wethouder in Amsterdam die paal en perk stelt aan deze praktijk: hij heeft een ‘eendjesvoerverbod’ ingesteld. Moet ook wel, want als de eend niet meer op zoek hoeft te gaan naar voedsel, gaat hij zich vervelen, zo wist de verantwoordelijke wethouder. “Ze worden dan agressief en gaan veel eerder dood dan eenden die niet worden gevoerd.” De boodschap is duidelijk: voor hanggroepeenden is er geen plaats. Het voeren trekt alleen maar ratten aan.
In de ondertitel van dat stuk werd het morele vingertje opgeheven: allochtonen moeten milieubewuster worden. En het stuk maakte het morele vingertje in alle opzichten waar. De allochtoon lapt het milieu aan zijn laars en is alleen te motiveren via de beurs. Heeft allemaal te maken met cultuur, weet Elsevier. Want anders dan de Nederlandse man (?) verdomt de Marokkaanse man het om op de fiets te klimmen, omdat het rijden met de auto een veel hogere status heeft. En verder natuurlijk: de lokale overheden smijten met subsidies, zo weten de critici van ‘pamperindustrie’, terwijl iedereen met een beetje verstand weet wat goed en niet goed is voor het milieu. Cijfers over de hoeveelheid geld die aan de inburgeringscursussen wordt besteed, waren kennelijk niet interessant.
Twintig pagina’s na het artikel over milieuonvriendelijke allochtonen, stond er in het nummer een artikel over wellnesscentra als spa’s en sauna’s. In 2006 waren er al 2400 van die centra’s. Wie nu een artikel over de vervuiling en het energieverbruik verwacht, komt bedrogen uit. Dat voor de Veluwe Bron, een kuuroord in Epe, inmiddels 21 hectare bos is opgeofferd, is niet interessant. Nee, het artikel ging erover dat het zo heerlijk en zo gezond is. Althans, volgens de titel, want de vraag hoe gezond het is, kwam helemaal niet aan de orde. De redactie was wel zo verstandig om het artikel niet meteen achter het eendenverbodartikel te plaatsen.
In één artikel leek Elsevier zowaar een kritische noot over Wilders te kraken. De politici Elitak (PvdA) en De Graaf (d66) refereerden aan Hilter, maar “Wilders zelf kan er ook wat van. Om zijn idiote pleidooi voor een verbod op de Koran extra aan te zetten, haalde hij het nazisme erbij.” Maar even later wordt de lezer gerustgesteld: “er zijn best overeenkomsten tussen het nazisme en de extreme, politieke islam.”

De oogst van één nummer Elsevier: negen artikelen over de wapenfeiten van rechts; vier over de gevaren van de islam en zes stuks over de mislukte integratie. Verder werden de feiten keurig aangepast of zeer eenzijdig weergegeven: nuances ontbraken; incidenten werden opgeblazen; en het morele vingertje werd niet alleen in het commentaar opgeheven.
Elsevier presenteert zichzelf als een kritisch blad: “Het gaat (bij Elsevier, RR) om sceptisch onderzoek van feiten en gangbare argumenten, gecombineerd met argwaan tegenover massaal aangehangen standpunten en de bereidheid om, althans enige tijd, alleen te staan. Edge without ideology heet dit in de Amerikaanse journalistiek: scherpte zonder ideologie.” Toen ik het nummer van 22 augustus 2009 las, kreeg ik het gevoel dat ‘ideology without edge’ een betere kwalificatie voor Elsevier is. Of het nu wel of niet kort voor de verkiezingen is, doet er niet zoveel toe.
Inhoudelijk ben ik het eens met Wynia: een journalisitek blad moet zelfs de schijn van politieke betrokkenheid vermijden. Maar wat doet Wynia dan bij Elsevier?