Eerdmans, Van Koppen en de blamage van de onthullende reportage van WNL (17.3.2011)



Rome, de denkende Romeinse jurist Gaius
In Uitgesproken WNL mocht Joost Eerdmans het Grote Onrecht aantonen: Wilders werd door de president van de Hoge Raad “een loer gedraaid”. Maar om dat aan te tonen, had hij wel een bonte reeks drogredenen en onjuistheden nodig. Aanleiding was een recente uitspraak van de Hoge Raad waarin bevestigd werd dat een associatie van belang kon zijn voor een schuldigverklaring. Het ging om de vraag of je strafbaar bent als je een T-shirt verkoopt met de print ‘Combat 18’. Het getal 18 zou verwijzen naar de 1ste en 8e letter van het alfabet en dan krijg je A.H. (niet Albert Heijn, maar Adolf Hitler). Met dat arrest kon de Raad de wet buigen om Wilders te veroordelen. Normaal gesproken kijk je namelijk naar de letterlijke tekst (en dan betekent Combat 18 niets), maar (vanaf?) nu kijkt de rechter ook naar de associatie die deze letters oproepen.
Ik zal de “onthullende reportage” bij wijze van spreken van minuut tot minuut nalopen. (Als je op de link in de vorige zin klikt, dan krijg je de uitzending te zien; de tijdsaanduiding is gerelateerd aan die weergave.)
4:25 Het OM zag de vervolging van Wilders niet zitten, maar “opvallend genoeg wilde het Amsterdamse hof Wilders wel aanklagen”. Maar.... hoezo opvallend? Kennelijk stelt in de ogen van WNL het OM de norm en als het hof afwijkt, heet dit opvallend. Het is de rechter die het laatste woord heeft.
4:43 “Er was geen duidelijke rechtspraak om Wilders te kunnen veroordelen.” Eerst even de feiten: hoewel niet alle juristen hetzelfde denken over de zaak-Wilders, is een aantal van mening, dat dit wel tot de mogelijkheden behoort. Zo is de Belgische politicus Daniel Feret door de Europese Hof nog niet zo lang geleden veroordeeld en die zaak heeft 'Wilders'-trekjes. Maar goed, een uitgemaakte zaak is het niet.
5:00 Vervolgens werden Spong en Plasman aan het woord gelaten. Beiden stelden – terecht - dat een veroordeling van Wilders door deze uitspraak dichterbij kan komen en makkelijker wordt. Maar de introductie van dit fragment was van een heel andere aard: volgens WNL was er vroeger geen duidelijke mogelijkheid om Wilders te veroordelen en dankzij het Combat 18-arrest kan dat nu wel.
5:21 Daarna nam Eerdmans het woord: “Wilders heeft gezegd ‘de Koran is Mein Kampf van de islam’. Dat was tot zover niet strafbaar. Het OM heeft dat ook niet strafbaar gevonden. Maar nu, door dat T-shirtarrest, wordt er gezegd: eigenlijk heeft Wilders gezegd dat moslims hetzelfde zijn als Nazi’s. En dat is discriminerend en strafbaar.”
5:44 Peter van Koppen, hoogleraar rechtspsychologie, mocht Eerdmans voor de eerste keer corrigeren. Het ging erom dat de Hoge Raad van mening is dat de context van belang is. Dat stond, zo stelde Van Koppen terecht, ook al in het arrest van het hof. In rechtsoverweging 2.7 van de uitspraak van de Hoge Raad lezen we hierover het volgende:

"
Het Hof heeft geoordeeld dat de tenlastegelegde teksten "Combat 18" en "Whatever it takes", niet te beschouwen zijn als uitlatingen die "op zichzelf bezien" aanzetten tot haat tegen of discriminatie van Joden, wegens hun ras, evenmin in verbinding met het woord "support" op die hemden. Aldus oordelend heeft het Hof een te beperkte uitleg gegeven aan art. 137e Sr. Voor de beoordeling van de vraag of de genoemde teksten aanzetten tot haat tegen of discriminatie van mensen wegens hun ras, in de zin van art. 137e Sr, dienen die uitlatingen immers niet uitsluitend op zichzelf te worden bezien, doch tevens in de gegeven omstandigheden van het geval en in het licht van mogelijke associaties die deze wekken. Door de verdachte van het onder 2, tweede gedachtestreepje, tenlastegelegde vrij te spreken heeft het Hof hem dus vrijgesproken van iets anders dan was tenlastegelegd. Het middel klaagt terecht dat het Hof aldus de grondslag van de tenlastelegging heeft verlaten."
6:25 Voor Eerdmans was de zaak echter uiterst simpel: het gaat om het associëren. “Een simpele 1 en een simpele 8 wordt Adolf Hilter.” Daarmee gaf hij een volstrekt onjuist beeld van het oordeel van de Hoge Raad. Die oordeelde dat het Hof een verkeerde uitleg aan art. 137e Sr. had gegeven. Een ander Hof moet vervolgens opnieuw naar deze zaak kijken.
6:31 Van Koppen corrigeerde hem voor de tweede keer. Bij Wilders was er geen sprake van een of andere associatie. Van Koppen: “‘Mein Kampf is duidelijk Mein Kampf en daar is geen bizarre associatie voor nodig.”
Eerdmans onderbrak Van Koppen en zei: “We gaan dadelijk kijken of Wilders hiermee een loer gedraaid kan worden.” Let op de (meer dan) suggestieve toonzetting: de rechterlijke macht maakt gericht jacht op Wilders.
7:12 Er volgde een klein stukje staatsrecht, dat werd aangekondigd als “een onthullende reportage”. Die reportage bestond overigens uit een hoop lariekoek. “Nederland is georganiseerd volgens de Trias Politica” (Onzin, want in Nederland kennen we geen Trias; wel het systeem van checks and balances. Geen machtenscheiding, maar machtsverdeling.) “We hebben de wetgevende macht. Dat is ons parlement.” (Kletskoek, de wetgevende macht is het parlement met de regering.) “We hebben de uitvoerende macht en dat is de politie.” (Nog meer kletskoek: de uitvoerende macht is de regering, en niet (alleen) iets wat daar onder hangt. Het bijbehorende filmpje was sowieso hilarisch: een agent zit op zijn hurken en roept door de brievenbus dat de bewoner de deur nu open kan doen.)
7:35 De rechterlijke macht kwam ook even in beeld En wat konden we horen? Een rechter die uiteraard een werkstraf oplegde. Eerdmans probeert Nederland al jaren te overtuigen dat er te soft wordt gestraft. Deze kans liet hij zich dus niet ontgaan. Het streven is dat de rechterlijke macht onafhankelijk is. “De rechterlijke macht worden voor het leven benoemd en controleert zichzelf”. (In de context van dit item is term 'streven' meer dan suggestief, want dat streven - zo blijkt zogenaamd uit dit item - mislukt. en verder: de rechterlijke macht controleert niet zozeer zichzelf, maar het is een systeem met een interne en externe controle elkaar. Ook hier weer suggestief taalgebruik. Wie het niet eens is met een beslissing, gaat een (hoger) beroep. Een andere rechter kijkt dan weer opnieuw naar de zaak. In een aantal gevallen vindt er bovendien nog een keer een controle plaats op Europees niveau.)
8:48 De uitspraak van de Hoge Raad (de context weegt mee) is een nieuwe ontwikkeling.
9:36 De documentaire ging verder: “De vraag is nu: is dit gepland door de president van de Hoge Raad, die persoonlijk betrokken was bij het Combat 18-proces?” Let op het woordje ‘persoonlijk’. Een vete? Een ruzie? Nee, hij was de voorzitter van het clubje 'Hoge Raad'-rechters dat zich had gebogen over de Combat 18-zaak. Spong vond die betrokkenheid “een beetje opvallend”.
Nu werd er voor de eerste keer een suspense-tune aan de beelden toegevoegd. Het is een gangbare auditieve aanwijzing dat er ‘iets onthuld’ gaat worden.
10:19 Na Spong en Wilders kregen we de president van de Hoge Raad te zien. Het ging om zijn reactie op de uitspraak van Wilders, die zei dat als hij veroordeeld zou worden, miljoenen mensen terecht geen vertrouwen meer in de rechterlijke macht in Nederland zouden hebben. Wilders: “Ik kan ze dan geen ongelijk geven als ze een bijl zetten aan de wortel van een onafhankelijke rechter.” (sic)
10:32 Corstens reageerde in het Buitenhof persoonlijk op die uitspraak. Hij vond die uitspraak kwalijk, omdat die uitspraak het vertrouwen in de rechtspraak ondermijnt. Hij deed in de ogen van WNL daarmee een bijzondere stap. “Dit is zeer ongebruikelijk, want dat gaat rechtstreeks in tegen onze Trias Politica.” (De redactie weet niet wat de Trias Politica inhoudt en, los daarvan, is de uitspraak van Corstens ook niet in strijd met het principe van machtsverdeling. De Hoge Raad komt de laatste jaren bewust meer uit haar ivoren toren, maar dat is het team van WNL kennelijk ontgaan. Corstens heeft vorig jaar bijvoorbeeld tal van rechtenfaculteiten en de Juridische Hogeschool in Tilburg bezocht.)
11:15 Vervolgens kwamen Plasman en Spong aan het woord. Beiden repten niet over de Trias Politica. Plasman vond Corstens’ uitspraak onverstandig en Spong vond dat hij die uitspraak had moeten vermijden. Nogmaals: beiden repten met geen woord over de schending van de Trias Politica.
11:36 Daarna gooide Spong wel nog wat olie op het vuur door wat data achter elkaar te plakken. En wat was het resultaat van die plakactie? Eerst was er aanvaring met Wilders (de bewoording is van Spong) en daarna de uitspraak in de Combat 18-zaak. Maar daarmee wordt helemaal niets bewezen.
11:59 Op dat moment werd in de documentaire de tijdlijn nog een keer getoond onder – alweer - de toevoeging van een steeds luiderwordende ‘suspense-tune’. Ook werd een klassieke retorische techniek toegepast, namelijk de herhaling. Dit is de zg. repetitio. Maar die werd hier wel heel snel toepgepast, want de eerste herhaling volgde meteen op de eerste vermelding.)
12:38 Zowel Plasman als Spong wezen erop dat Corstens met zijn uitspraak in het Buitenhof de schijn van partijdigheid op zich laadde. De documentaire stuurde echter op iets anders aan: namelijk dat Corstens Wilders een hak wilde zetten.
13:27 De mini-documentaire eindigde met een nieuwe suspense-tune.
13:31 Op dit punt werd het interview met Peter van Koppen gestart. Eerdmans stelde dat Plasman had gezegd dat het Combat 18-arrest hoe dan ook tot inperking van de vrijheid van meningsuiting leidt. In de documentaire was dit niet te horen. Bovendien was het een heel nieuw thema, dat helemaal niet in de context van het item paste.
13:39 Het leek er even op dat Van Koppen zich van de wijs liet brengen, maar hij herstelde razendsnel en ging in op de beweringen van Plasman en Spong. “Stemmingmakerij” was zijn kwalificatie. Hij legde uit dat er een verschil is tussen partijpolitiek en rechtspolitiek. Dat is in dit verband een verhelderend onderscheid, maar...
14:23 ...daar was Eerdmans niet erg in geïnteresseerd. Hij probeerde Van Koppen af te kappen door hem halverwege een zin de vraag te stellen of Corstens wel onafhankelijk genoeg is. Van Koppen, die doorgaans zeer kritisch uitlaat over de rechterlijke macht, roemde Corstens. Ai. Eerdmans stelde meteen daarna de retorische vraag of iemand (Corstens dus) die eerst kritiek had op Wilders, “daarna zo’n vonnis kan bepalen” (Nog afgezien van het feit dat de Hoge Raad geen “vonnis bepaalt”, maar een uitspraak doet, gaat de Raad niet in op een beoordeling van de feiten, maar kijkt deze enkel of de lagere rechters de rechtsregel correct hebben toegepast.)
Wat overigens knap van Van Koppen was, dat hij toch zijn uiteenzetting over partij- en rechtspolitiek weer hernam en tegelijkertijd de interruptie van Eerdmans pareerde.
15:19 Daarna legde Eerdmans Spong woorden in de mond die hij niet had uitgesproken. Spong wees erop dat je als rechter altijd de schijn van partijdigheid moet vermijden. Eerdmans maakte ervan dat Spong had gezegd dat de Hoge Raad “jurisprudentie had gekweekt om Wilders te kunnen veroordelen”. Dat is een fikse vertekeningen van Spongs standpunt. Fijntjes wees Van Koppen erop dat de Hoge Raad mensen niet kan veroordelen. Klopt. De Hoge Raad verwijst in 99.9999% van de gevallen de zaak terug naar een hof, dat nog niet eerder bij de zaak betrokken was.
16:10 Vervolgens haalde Eerdmans de tijdlijn weer aan. “Je kan wel zeggen dat het allemaal toeval is, maar wij zeggen dan dat het wel heel toevallig is als het allemaal onbewust gegaan is.” Dit is een uitermate zwak argument, want het enige punt is dat de zaken (uitspraak Wilders; uitspraak Corstens; arrest Combat 18) na elkaar plaatsvonden. Maar ‘na elkaar’ impliceert nog niet dat ze dus verband houden, omdat het anders “te toevallig is”. (Dat was overigens één van de argumenten waardoor Lucia de Berk onterecht werd veroordeeld.)
16:55 Ook een derde onderbreking pareerde Van Koppen met succes.
17:40 Het item eindigt met een dikke vette adder, die op het gras ronddartelde. Zowel de Hoge Raad als Moszkowicz mochten nog reageren. De laatste kon zich profileren als de nette advocaat: als een zaak onder de rechter is, doe ik geen uitspraken. De Raad mocht ook haar zegje doen. Maar wat kun je eigenlijk inbrengen tegen een documentaire die doorspekt is met verdachtmakingen? De Hoge Raad wees erop dat er geen verband bestond tussen de zaak-Combat 18 en zijn optreden in het Buitenhof. En daarmee lijkt de Hoge Raad, anders dan Van Koppen, in de boobytrap van WNL te stinken. Het van de hand wijzen van de suggesties en verdachtmakingen maakt in dit verband namelijk geen enkele indruk. Iedereen wijst dit soort suggestieve beschuldigingen van de hand, onschuldig of niet. En tegelijkertijd kan WNL vrolijk roepen dat ze ook aan wederhoor hebben gedaan.
Had de Hoge Raad niet de strategie van campagnestrateeg Karl Rove moeten hanteren? Namelijk door WNL aan te vallen op de journalistieke kwaliteit in plaats van te roepen dat de beschuldigingen niet waar zijn. Maar de Raad ging keurig mee in het frame van WNL (hoewel dat kan ook de weergave van WNL zijn).
Naschrift. Wat vond de HR hiervan? Desgevraagd gaf de Raad te kennen dat niet-reageren in dit soort zaken geen optie is. Dat zou feitelijk neerkomen om een impliciete instemming. Verder was de reactie uitgebreider dan de ene regel die Eerdmans in de uitzending liet zien. Welke reactie dat was, is niet openbaar, maar evenmin geheim. Helaas kreeg ik de reactie niet te lezen.