9/11 & complottheorie

Complottheorieën tieren welig op internet, maar niet eerder hadden ze in Nederland zo'n officieel podium als onlangs op de universiteit Delft. Daar mocht architect Richard Gage in een studium generale uitleggen waarom de WTC-torens in New York op 9/11 niet zozeer werden vernietigd door de vliegtuigen, maar door explosieven. Het Amerikaanse volk wordt doelbewust misleid, luidt zijn boodschap. 
Wat is er mis met het complotdenken? Veel. Voor zover de complotdenkers zich niet op een geheime bron beroepen, is de kern van hun argumentatie vaak identiek, namelijk dat de officiële verklaringen niet alle vragen kunnen beantwoorden. Er zijn losse eindjes en juist die eindjes vormen het bewijs dat de complottheorie wel klopt. Dat is dan de eerste hoofdzonde, die haaks staat op een kritische houding: gaten in het betoog van een ander vormen het bewijs van het eigen gelijk. Ook Gage hanteert die strategie.
Over de gaten in zijn eigen verklaring, hoor je Gage niet. Die gaten zijn gigantisch. Zo moet er een enorme hoeveelheid explosieven zijn aangebracht die op exact hetzelfde moment tot ontploffing worden gebracht. Dat installeren is niemand opgevallen. En niemand heeft hierover het afgelopen decennia gelekt. Gage houdt een  'confirmation'-show, met alleen argumenten en bewijzen gericht op zijn eigen gelijk. Dat is de tweede hoofdzonde: presenteer je opvatting eenzijdig en negeer elk tegenbewijs.
Er is in de ogen van complotdenkers altijd een geheime kracht aanwezig die simpele zielen als u en ons ontgaan. Ook Gage heeft geen bewijs, maar hij leidt dat af uit zijn eenzijdig betoog. De derde hoofdzonde: introduceer onweerlegbare beweringen, die alleen met een magisch oog te zien zijn.
Tegenbewijs – de vierde hoofdzonde - vormt steevast een bevestiging van het eigen gelijk. Dat zagen we bij het dodelijke ongeluk van Lady Diana. Volgens sommigen was zij niet overleden aan een fataal ongeluk, maar doelbewust vermoord. Ze zou namelijk zwanger zijn van een Egyptische moslim. Toen artsen hadden vastgesteld dat ze niet zwanger was, zagen de complotaanhangers dit als het bewijs dat zelfs de artsen in het complot zaten.
De officiële '9/11'-onderzoekscommissies leverden niet het gelijk van Gage op en dat is dan voor hem meteen het bewijs dat hun onderzoek niet deugt. Gage: ze kregen de opdracht "not to tell the truth".
De vijfde hoofdzonde – het opvoeren van autoriteiten die geen experts zijn – zien we eveneens terug bij Gage. Hij voert David Ray Griffin op als een expert, die al tientallen boeken over de leugen van 9/11 heeft geschreven. Griffin mag dan wel een erudiete hoogleraar zijn, maar hij is een theoloog. En als er wel sprake is van een kritische inhoudsdeskundige, dan zet Gage daar een andere (lees: zijn) inhoudsdeskundige tegenover. De conclusie is dan niet dat Gage gelijk heeft, maar enkel dat er meerdere opvattingen bestaan, die elkaar uitsluiten.
De directeur van Studium Generale Delft zegt dat het zijn opdracht is om grensoverschrijdend te programmeren en dat een spreker als Gage juist goed past bij de Delftse studenten. Maar wat past dan goed bij die studenten?  Onzorgvuldig, slecht en eenzijdig argumenteren? Hypothesen 'bewijzen' door te wijzen op gaten in het betoog van een tegenstander? Een theoloog als expert opvoeren? De meeste studenten zagen wel wat in het betoog van Gage. Dan is er een kritische grens overschreden.

Hoewel amusant, is dit denken helemaal niet zo onschuldig.  Complotdenken geeft ruimte om zondebokken aan te wijzen. Bij bijna alle complotbedenksels zijn er lieden die meteen naar Israel wijzen. Van Lady Diana en  9/11 tot zelfs Pearl Harbor;  je kunt het zo gek niet bedenken of er zit een joods complot in. Gage zelf doet hier niet aan mee, maar zijn manier van denken maakt de weg vrij voor dit soort onzinnige verbanden. Daarom heeft Gage niets te zoeken op het universitaire podium: het is een aanslag op het kritisch denken.